فنون مصاحبه

نوشته
Jun 27, 2008 در خبرنگاری اولیه

وقتی می­کوشند به شما کلک بزنند، به آنها کلک بزنید!


گزارشگران کهنه­کار به آساتی موارد اول و مشکل در حرفه­اشان را به یاد می­آورند که مصاحبه­شوندگان به ایشان کلک زده­اند، آلت دست قرارشان داده­اند یا به بیراهه کشانده­اند.


یکی از واکنش­های رایج در میان روزنامه­نگاران مجرب در یادآوری مراحل اولیه­ی حرفه­شان این است: «کاش می­داتستم.» اکنون اذعان می­کنند که اولین سوژه­های در مصاحبه­هایشان «به کلک­های کثیف» متوسل شدند تا دست بالا را داشته باشند و ایشان را در طی مصاحبه در وضع نامساعد قرار دهند.


در  بعضی فرهنگ­های مطبوعاتی، گزارشگران سخت نگران مسئولان یا اشخاص مسنی هستند که با فنون مدرن مصاحبه آشنایی ندارند یا صرفا از پیامدهای پرسیدن سوال­های تحقیقی می­ترسند. با بهره­برداری از این محدودیت، برای مثال یک سیاستمدار زیرک از نعمت از این شاخ (بیانات طولانی و بی­محتوا) به آن شاخ پریدن (دادن جواب­های سریغ آری و نه) برخوردار می­شود.


اما روزنامه­نگاران از کدام کلک­های دیگری باید با خبر باشند و چگونه ضدحمله بزنند؟


زمانی که مصاحبه­شونده حالت تهاجمی به خود می­گیرد و مطبوعات را بطور کلی محکوم می­کند (مثلا: «شماها هیچ وقت نمی­توانید درست نقل قول کنید؟» یا «شماها همیشه به خبرهای بد و گیر انداختن دیگران علاقمند هستید.»)، سعی کنید آرام بمانید، بگذارید خصومتشان را بیرون بریزند و سپس مودبانه به مصاحبه ادامه بدهید.


زمانی که مصاحبه­شونده پرسشی را برمی­گرداند و قصد دارد با شما ، روزنامه­نگار، مصاحبه کند («شما چه فکر می­کنید؟» یا «در این صورت شما چکار می­کردید؟»)، می­توانید جواب بدهید: «مطمئنم خوانندگان ما بیشتر به نظر شما در این باره علاقمند هستند.»


زمانی که مصاحبه­شونده می­کوشد غیررسمی حرف بزند، می­توانید نیاز به انتساب مطلب را توضیح بدهید و ترغیب کنید که مطالب به خاطر حفظ اعتبارشان ثبت شوند، یا این­که بعدا با پرسشی به بیان دیگر یا پرسشی مرتبط به موضوع بازگردید تا اطلاعات را ثبت کنید. ضمنا می­توانید به صراحت دریافت اطلاعات غیررسمی را رد کنید.


مرعوب مصاحبه­شوندگان متخاصم نشوید که با حرفهایی از این قبیل دست به تهاجم می­زنند: «این سوال احمقانه­ای است،» یا «تدارک لازم را ندیده­اید،» یا "این به شما مربوط نیست." آرام بمانید. در باره­ی منابعی که پیش از پرسیدن سوال کنترل کرده­اید برایشان توضیح دهید. بگویید چرا جواب به آن پرسش ضروری است.


یکی از راههای بسیاری از مصاحبه­شوندگان برای طفره رفتن از یک سوال انحراف کامل از مسیر است. بگذارید از این شاخه به آن شاخه بپرند، اما مترصد اطلاعات مفیدی باشید که ممکن است ناخواسته فاش کنند. در غیراین­صورت، سعی کنید آنها را با بیان این­که «این خیلی جالب است، اما...» آرام آرام به سوال بازگردانید.


مصاحبه­شوندگان دیگر از تاکتیک آسان­تر جواب­های کوتاه «آری» و «نه» استفاده می­کنند. برای این­که به کارگیری این تاکتیک برایشان مشکل شود، پرسش­هایتان را طوری بیان کنید که نتوانند با یک کلمه جواب بدهند، یا این­که بپرسید: «می­توانید توضیح بدهید؟» یا «چرا این حرف را می­زنید؟»


به عنوان یک روزنامه­نگار، هر از گاه به کسانی برخواهید خورد که به دلایل شخصی خودشان خواهند کوشید زندگی را برای شما سخت کنند. به­جای پاسخ به یک سوال، شما را به یک منبع موهوم یا دسترسی­ناپذیر حواله خواهند کرد، مثلا «به کتاب فلان مراجعه کنید. در آنجا من این سوال را کامل مورد بحث قرار داده­ام.» به فشار مهلت متوسل شوید یا این­که خواستار خلاصه­ای از نظریات مصاحبه­شونده در باره­ی موضوع شوید.


یکی از رایج­ترین تاکتیک­ها برای گیج کردن گزارشگران استفاده از زبان تخصصی (سیاسی، اقتصادی، علمی و غیره) است. نگذارید تخصصی­گویان فریبتان دهند. دستتان را بالا ببرید، متوقفشان کنید و پاسخی به انگلیسی ساده بخواهید، به زبانی که خواننده­ یا شنونده­ی متوسط بفهمد.


برخی از مصاحبه­شوندگان با ادعای این که علاقمند هستند از دقت بیان شما در باره­ی خودشان مطلع شوند، اصرار دارند که خبر را پیش از انتشار ببینند. اگر خط مشی کارفرمای شما اجازه می­دهد، موافقت کنید که نکات اساسی را تلفنی با ایشان کنترل کنید. «ویرایش» خبر پیش از انتشار را به وسیله­ی مصاحبه­شونده نباید ترغیب کرد.


بعضی مصاحبه­شوندگان ممکن است به میزان اطلاع شما از موضوع مدنظر شک داشته باشند و شما را جدی نگیرند. خوب تدارک ببینید. آماده باشید. اما اطلاعاتتان را بدون کوشش به اثبات این­که "کارشناس" هستید با مصاحبه­شونده در میان بگذارید.


تظاهر به خرفت بودن هم نکنید. اگر این کار را بکنید، یکی از دو حالت زیر محتمل است: یا منابعتان شما را به عنوان غیرحرفه­ای نادیده می­گیرند و حاضر نمی­شوند وقتشان را با شما تلف کنند؛ یا ممکن است از شما به عنوان وسیله­ای برای تبلیغ نظریاتشان استفاده کنند.


سرانجام این­که، می­توانید بدون ستیزه­جویی، بحث­انگیز باشید. به مصاحبه­شوندگان بگویید منتقدانشان چگونه در باره­شان صحبت می­کنند، اما نظر خودتان را نگویید. به یاد داشته باشید که شما رفته­اید تا اطلاعات جمع کنید، نه این­که با کسی بجنگید.